Gjykata e Lartë“Ecuria e qëndrimeve të Gjykatës së Lartë”
Gjykata e Lartë ka ndërtuar një linjë të qëndrueshme mbi rolin aktiv të gjykatës së apelit në përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor. Si fillim, në vendimmarrjet e viteve 2021–2022, ajo kufizon kthimin e çështjes për rigjykim vetëm në rastet shteruese të parashikuara nga ligji, duke theksuar se mungesa e provave, nevoja për verifikime shtesë apo gabimet në gjykimin e shkurtuar nuk e përjashtojnë detyrimin e apelit për ta shqyrtuar vetë çështjen sipas nenit 427 të KPP.
Më tej, në vendimet e viteve 2022–2023, theksi zhvendoset tek garancitë procedurale në rastet e rëndimit të pozitës së të pandehurit, veçanërisht kur synohet ndryshimi i një pafajësie. Në këto raste, gjykata kërkon që përsëritja e shqyrtimit të jetë reale dhe jo formale, me marrje dhe debat të drejtpërdrejtë të provave vendimtare, sidomos atyre deklarative, në përputhje me nenin 6 të KEDNJ.
Vendimi njësues i vitit 2024 konsolidon këtë qasje, duke sqaruar se neni 427/4 i KPP nuk imponon përsëritje automatike të shqyrtimit gjyqësor sa herë apelohet një vendim pafajësie, por e bën atë të detyrueshme kur gjykata e apelit synon të ndryshojë vendimin mbi bazën e rivlerësimit të provave, veçanërisht provave deklarative. Njëkohësisht, vendimi njësues pranon se edhe në çështjet e gjykuara me ritin e gjykimit të shkurtuar, apeli mund të marrë prova të reja, pa cenuar të drejtën e të pandehurit për përfitimin e uljes së dënimit.
Në praktikën pas njësimit, Gjykata e Lartë e ka rafinuar më tej standardin: nga njëra anë ka konfirmuar se përsëritja nuk kërkohet kur ndryshimi i vendimit mbështetet në çështje ligjore ose në prova dokumentare të formuara rregullisht; nga ana tjetër ka sanksionuar se refuzimi i marrjes së provave të reja, kur ato janë të domosdoshme për verifikimin e fakteve apo garantimin e barazisë së armëve, cenon procesin e rregullt ligjor. Paralelisht, në çështjet ku apelues është vetëm i pandehuri, Gjykata ka lidhur përsëritjen e shqyrtimit me kufijtë e ankimit dhe ndalimin e reformatio in peius, duke përjashtuar përdorimin e apelit për ricilësime më të rënda apo kthime të pajustifikuara për rigjykim.
Së fundmi, jurisprudenca ka thelluar më tej këto standarde, duke theksuar se roli rishikues i apelit nuk përmbushet vetëm përmes referimit të parimeve, por kërkon analizë konkrete dhe të plotë të provave dhe indicieve, si dhe trajtim të të gjitha pretendimeve të ankimit. Në këtë kuadër është nënvizuar se mungesa e një arsyetimi real dhe moszbatimi i detyrave të lëna në rigjykim çojnë në pavlefshmërinë e vendimit, ndërsa vendimmarrja mbi përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor, përfshirë edhe revokimin e saj, duhet të jetë e arsyetuar dhe e lidhur me nevojën për verifikimin e plotë të provave.
Në tërësi, kjo praktikë shënon kalimin nga një qasje kufizuese ndaj kthimeve për rigjykim drejt një doktrine të plotë mbi funksionin rishikues të apelit, duke balancuar aktivizmin e tij me kufijtë e ankimit, standardet e arsyetimit dhe garancitë themelore procedurale.
VENDIME TË KOLEGJIT PENAL TË GJYKATËS SË LARTË
Maksima - Gjykata e apelit, kur konstaton nevojën për administrimin e provave të reja lidhur me personalitetin e të pandehurit, nuk mund të kthejë çështjen për rigjykim në shkallë të parë, por duhet të përdorë kompetencën e saj për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor. Kthimi i çështjes lejohet vetëm në rastet shteruese të parashikuara nga ligji.
Fjalë kyçe - përsëritja e shqyrtimit gjyqësor, kthimi i çështjes për rigjykim, gjykimi i shkurtuar, prova të reja, reformatio in peius.
Përmbledhje – Në këtë çështje, u shqyrtua rekursi i paraqitur nga prokuroria kundër vendimit të Gjykatës së Apelit Durrës, e cila kishte prishur vendimin e shkallës së parë dhe kishte kthyer çështjen për rigjykim, me arsyetimin se mungonte administrimi i dëshmisë së penalitetit të të pandehurit dhe i një vendimi penal të mëparshëm. KPGJL, vlerësoi se gjykata e apelit kishte zbatuar gabim ligjin procedural penal, konkretisht nenet 427/3 dhe 428/ç të KPP. Në interpretim të këtyre dispozitave dhe në përputhje me jurisprudencën unifikuese, u theksua se gjykata e apelit ka kompetencë të përsërisë shqyrtimin gjyqësor për marrjen e provave të reja dhe, nëse është e nevojshme, të revokojë vendimin për gjykim të shkurtuar pa qenë e nevojshme kthimi i çështjes në shkallë të parë. Kolegji evidentoi se mungesa e dëshmisë së penalitetit apo nevoja për administrimin e provave mbi personalitetin e të pandehurit nuk përbën shkak ligjor për kthimin e çështjes për rigjykim, pasi këto veprime mund dhe duhet të kryhen nga vetë gjykata e apelit. Për më tepër, kthimi i çështjes lejohet vetëm në rastet e parashikuara shprehimisht nga ligji, të cilat në rastin konkret nuk rezultojnë të pranishme. Në vijim, Kolegji theksoi edhe parimin e mosrëndimit të pozitës së të pandehurit (reformatio in peius), duke theksuar se në rigjykim gjykata e apelit duhet ta respektojë këtë parim, pasi ankimi ishte ushtruar vetëm nga i pandehuri. Në përfundim, Kolegji Penal prishi vendimin e Gjykatës së Apelit Durrës dhe dërgoi çështjen për rishqyrtim në këtë gjykatë me tjetër trup gjykues, duke orientuar që shqyrtimi të kryhet në përputhje me standardet procedurale të sipërpërmendura.
Maksima - Gabimi në aplikimin e gjykimit të shkurtuar nuk përbën shkak për pavlefshmëri absolute të vendimit dhe nuk legjitimon kthimin e çështjes për rigjykim nga gjykata e apelit. Në këto raste, gjykata e apelit duhet të procedojë vetë me përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor.
Fjalë kyçe – aplikim i gabuar i gjykimit të shkurtuar, burgim i përjetshëm, kompetencat e gjykatës së apelit, përsëritja e shqyrtimit gjyqësor.
Përmbledhje - Në këtë çështje, u shqyrtua rekursi i të miturit në konflikt me ligjin, kundër vendimit të gjykatës së apelit, e cila kishte prishur vendimin e shkallës së parë dhe kishte kthyer çështjen për rigjykim, me arsyetimin se ishte aplikuar në mënyrë të gabuar gjykimi i shkurtuar për një vepër penale që parashikon dënim me burgim të përjetshëm. KPGJL, vlerësoi se interpretimi i gjykatës së apelit ishte i gabuar, pasi aplikimi i gjykimit të shkurtuar në kundërshtim me nenin 403 të KPP nuk përbën një nga rastet e pavlefshmërisë absolute të parashikuara në nenin 128/a të këtij Kodi. Për rrjedhojë, ky konstatim nuk i jep të drejtë gjykatës së apelit të prishë vendimin dhe të kthejë çështjen për rigjykim në shkallë të parë. Kolegji theksoi se në raste të tilla, gjykata e apelit ka kompetencën dhe detyrimin që në bazë të nenit 427 të KPP, të përsërisë shqyrtimin gjyqësor dhe të procedojë me gjykim të zakonshëm, pa e kthyer çështjen në gjykatën e shkallës së parë. Ky qëndrim mbështetet edhe në jurisprudencën unifikuese të Gjykatës së Lartë, sipas së cilës revokimi i vendimit për gjykim të shkurtuar duhet të pasohet me vijimin e gjykimit nga vetë gjykata që e konstaton këtë parregullsi. Në këtë kuadër, Kolegji Penal arriti në përfundimin se vendimi i gjykatës së apelit ishte marrë në zbatim të gabuar të ligjit procedural penal, duke tejkaluar kufijtë e përcaktuar për kthimin e çështjes për rigjykim. Për rrjedhojë, ai vendim u prish dhe çështja u dërgua për rishqyrtim në po atë gjykatë apeli, me tjetër trup gjykues, e cila është e detyruar të shqyrtojë themelin e çështjes.
Maksima - Kur çështja është gjykuar në shkallë të parë me gjykim të shkurtuar, gjykata e apelit nuk mund të deklarojë fajtor të pandehurin e shpallur të pafajshëm vetëm mbi bazën e një vlerësimi të ndryshëm të të njëjtave prova shkresore. Në rastet e rëndimit të pozitës së të pandehurit, neni 427/4 i KPP kërkon një përsëritje reale të shqyrtimit gjyqësor, me marrje dhe debat të drejtpërdrejtë të provave, në përputhje me standardet e procesit të rregullt ligjor dhe jurisprudencën e GJEDNJ.
Fjalë kyçe - përsëritja e shqyrtimit gjyqësor, vlerësim i ndryshëm i të njëjtave prova, gjykim i shkurtuar, rëndim i pozitës së të pandehurit, marrja e drejtpërdrejtë e provave, proces i rregullt ligjor.
Përmbledhje – Në këtë çështje, u shqyrtuan rekurset e të gjykuarve X dhe Y kundër vendimit të Gjykatës së Apelit Vlorë, e cila kishte lënë në fuqi deklarimin fajtor të X për veprën penale të “shpërdorimit të detyrës” dhe kishte ndryshuar vendimin e gjykatës së shkallës së parë duke deklaruar fajtor edhe Y, i shpallur më parë i pafajshëm. Sa i përket rekursit të Y, Kolegji Penal vlerësoi se gjykata e apelit kishte zbatuar gabim nenin 427/4 të KPP. Edhe pse ajo kishte vendosur formalisht përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor, në thelb kishte administruar vetëm aktet e fashikullit hetimor dhe kishte vijuar po mbi bazën e gjykimit të shkurtuar, duke e deklaruar fajtor të pandehurin vetëm mbi bazën e një vlerësimi të ndryshëm të të njëjtave prova mbi të cilat gjykata e shkallës së parë e kishte shpallur të pafajshëm. Kolegji theksoi se një përsëritje e tillë formale nuk përmbush kërkesat e nenit 427/4 të KPP dhe as standardet e nenit 6 të KEDNJ, sipas jurisprudencës së GJEDNJ, e cila kërkon që në rastet e rëndimit të pozitës së të pandehurit provat të merren dhe të debatohen drejtpërdrejt në apel. Në këtë kuadër, Kolegji analizoi natyrën e gjykimit të shkurtuar si një rit i posaçëm që presupozon heqjen dorë të të pandehurit nga disa garanci procedurale në këmbim të përfitimeve ligjore që sjell ky rit. Ai arriti në përfundimin se këto përfitime dhe pritshmëri legjitime të të pandehurit nuk mund të cenohen përmes rivlerësimit formal të provave shkresore, pa i dhënë atij mundësinë e dëgjimit, debatit dhe kundërshtimit real të provave. Për këto arsye, Kolegji Penal çmoi se vendimi i Gjykatës së Apelit Vlorë ishte marrë në zbatim të gabuar të ligjit procedural dhe në kundërshtim me standardet e procesit të rregullt ligjor, dhe si rrjedhojë vendosi prishjen e tij dhe kthimin e akteve për rishqyrtim në po atë gjykatë, me tjetër trup gjykues, me detyrën që në rigjykim të shqyrtohen kërkesat procedurale të të pandehurve dhe të zbatohet drejt interpretimi i nenit 427/4 të KPP.
Po njësoj, e në të njëjtën linjë arsyetimi trajtohet edhe vendimi i mëposhtëm, sa i takon rëndimit të pozitës së të pandehurit, në rastet e ndryshimit të vendimit të pafajësisë vetëm mbi bazën e një vlerësimi të ndryshëm të të njëjtave prova dhe pa respektuar garancitë procedurale të përfituara nga gjykimi i shkurtuar.
Maksima – Rishqyrtimi gjyqësor në apel, në funksion të rimarrjes së provave të karakterit deklarativ, mbi bazën e të cilave është vendosur pafajësia e të pandehurit në përfundim të gjykimit të shkurtuar në shkallë të parë, është absolutisht i domosdoshëm, pasi dyshimi mbi besueshmërinë e tyre, si në gjykimin e zakonshëm ashtu edhe në gjykimin e shkurtuar, mund të tejkalohet vetëm përmes marrjes së drejtpërdrejtë të provës në prani të kontradiktoritetit të palëve para një gjykate të paanshme.
Fjalë kyçe – përsëritje e shqyrtimit gjyqësor, ndryshim vendimi pafajësie, rëndim i pozitës, rihapje e hetimit gjyqësor, marrje e drejtpërdrejtë e provave.
Përmbledhje - Në këtë çështje, u shqyrtua rekursi i paraqitur nga i pandehuri X kundër vendimit të Gjykatës së Apelit Tiranë, e cila kishte ndryshuar vendimin e Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Kurbin dhe e kishte deklaruar atë fajtor për veprën penale të “Kultivimit të bimëve narkotike”, në bashkëpunim. Gjykata e shkallës së parë, nën ritin e gjykimit të shkurtuar, kishte arritur në përfundimin se përgjegjësia penale për kultivimin e bimëve narkotike ishte provuar vetëm ndaj të pandehurit Y, ndërsa për X kishte vendosur pushimin e çështjes, për mungesë provash lidhur me ekzistencën e bashkëpunimit dhe me aplikimin e parimit in dubio pro reo. Në ndryshim nga ky qëndrim, Gjykata e Apelit Tiranë, pas pranimit të apelit të prokurorit, kishte rivlerësuar ndryshe provat deklarative të administruara në shkallë të parë dhe pa rimarrë drejtpërdrejt këto prova, kishte deklaruar fajtor edhe të pandehurin X. KPGJL vlerësoi se Gjykata e Apelit ka zbatuar gabim nenin 427/4 të KPP, i cili parashikon detyrimin për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor në rastet kur, mbi bazën e një vlerësimi të ndryshëm të provave, synohet deklarimi fajtor i një të pandehuri të shpallur më parë i pafajshëm. Sipas Kolegjit, ky detyrim nuk përmbushet me një lexim formal të deklarimeve të marra gjatë hetimeve ose gjykimit në shkallë të parë, por kërkon marrjen e drejtpërdrejtë të provave deklarative nga gjykata e apelit, për të mundësuar një vlerësim të plotë të besueshmërisë së tyre. Në këto kushte, Kolegji Penal arriti në përfundimin se vendimi i Gjykatës së Apelit është marrë në kundërshtim me nenin 427/4 të KPP dhe standardet e nenit 6 të KEDNJ, duke e bërë atë proceduralisht të pavlefshëm.
Maksima – 1.Parashikimi i nenit 427, pika 4, të KPP nuk e detyron gjykatën e apelit që në çdo rast kur apelohet vendimi i pafajësisë, të përsërisë shqyrtimin gjyqësor. Kur gjykata vendos përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor, e vlerëson këtë disponim në raport me nevojën e verifikimit të fakteve ose provave të çështjes në gjykim, nëse në apel janë ngritur çështje të vlerësimit të gabuar të provave nga gjykata e shkallës së parë. 1.1. Vendimmarrja e gjykatës së apelit për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor kushtëzohet nga kërkimi i prokurorit në apel për vlerësim të gabuar të provave nga gjykata e shkallës së parë, por kur gjykata e apelit e çmon të domosdoshme, mund të marrë prova të tjera edhe kryesisht, me qëllim garantimin e kontrollit efektiv rishikues. 2. Gjatë gjykimit në shkallë të dytë, në përputhje me nenin 427, pika 4 të KPP, gjykata ka detyrimin të përsërisë shqyrtimin gjyqësor duke marrë provat deklarative që janë të nevojshme në drejtim të përcaktimit të fajësisë ose pafajësisë së të pandehurit. 3.Nëse çështja është gjykuar në shkallë të parë me procedurën e gjykimit të shkurtuar, parashikimi i nenit 427, pika 4, të KPP nuk e pengon gjykatën e apelit të përsërisë shqyrtimin gjyqësor edhe përmes marrjes së provave të reja. Të pandehurit i takon e drejta e përfitimit të uljes së një të tretës së dënimit, në rastin e dhënies së vendimit të fajësisë nga ana e gjykatës së apelit.
Fjalë kyçe – përsëritje shqyrtimi gjyqësor, apelim vendimi, vendim pafajësie, marrje provash të reja, kontroll efektiv rishikues, gjykim i shkurtuar.
Përmbledhje – Në këtë çështje evidentohet se në rekursin e paraqitur nga i gjykuari, ngrihen shkaqe që lidhen me zbatimin e ligjit procedural të një rëndësie themelore për njësimin dhe zhvillimin e praktikës gjyqësore, paraqiten pretendime për shkelje procedurale gjatë gjykimit të çështjes pranë gjykatës së apelit, në zbatimin e nenit 427 të KPP “përsëritja e shqyrtimit gjyqësor” dhe në veçanti për zbatimin e pikës 4 të nenit 427 të KPP, në lidhje me detyrimin e gjykatës së apelit për të përsëritur shqyrtimin gjyqësor, kur i pandehuri është deklaruar i pafajshëm, e në pamundësinë që kjo gjykatë të vendosë për deklarimin fajtor vetëm mbi vlerësimin ndryshe të provave të marra në gjykimin e shkallës së parë. Gjithashtu konstatohet se vendimi i gjykatës së apelit ka trajtuar disa nga çështjet që lidhen me zbatimin e paragrafit 4 të nenit 427 të KPP që lidhen me interpretimin e termit “Përsëritje e shqyrtimit gjyqësor”, masën e përsëritjes së shqyrtimit gjyqësor, kuptimin e vlerësimit të gabuar të provës e mundësinë e përsëritjes së shqyrtimit gjyqësor në gjykimin në apel pa kërkesë të prokurorit. KPGJL konstatoi se për çështje të zbatimit të nenit 427/4 të KPP ka praktika të ndryshme nga ana e gjykatave të apeleve, si dhe kuptime të ndryshme në lidhje me praktikat e KPGJL, konkretisht në lidhje me zbatimin e pikës 4 të nenit 427 të KPP, nëse përmbajtja e këtij rregullimi e detyron gjykatën e apelit, që në çdo rast kur apelohet vendimi i pafajësisë të përsërisë shqyrtimin gjyqësor tërësisht apo pjesërisht, nëse vendimi për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor, kushtëzohet nga shkaqet e paraqitura në apel nga prokurori, e se cilat prova mund të merren gjatë gjykimit në apel në rast të përsëritjes së shqyrtimit gjyqësor, sipas pikës 4 të nenit 427 të KPP, si dhe në rast se çështja është gjykuar në shkallë të parë me procedurën e gjykimit të shkurtuar, nëse duhet të zbatohet parashikimi i pikës 4 të nenit 427 të KPP në lidhje me përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor dhe marrjen e provave të reja dhe nëse ruhet përfitimi nga gjykimi i shkurtuar. Si rrjedhim, KPGJL vendosi njësimin e praktikës gjyqësore lidhur me zbatimin e nenit 427/4 të KPP, pas ndryshimeve ligjore që ka pësuar kjo dispozitë, me hyrjen në fuqi të ligjit nr. 35/2017, datë 30.03.2017.
Maksima – Vendimi penal duhet të jetë i arsyetuar në mënyrë të plotë mbi provat dhe indiciet, të vlerësuara në tërësi dhe pa vlerë të paracaktuar. Mosanalizimi i pretendimeve të ankimit dhe moszbatimi i detyrave në rigjykim cenojnë vlefshmërinë e vendimit. Gjykata e apelit, kur vendos
ose revokon përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor, duhet ta arsyetojë këtë në funksion të verifikimit të plotë të provave.
Fjalë kyçe – prezumim i pafajsisë, barra e provës, arsyetim i vendimit, zbatimi i detyrave të lëna në rigjykim, përsëritje e shqyrtimit gjyqësor, vlefshmëri e vendimit gjyqësor, proces i rregullt ligjor.
Përmbledhja e vendimit – Në këtë çështje, të gjykuarit ishin akuzuar për “vrasje me paramendim”, kryer në bashkëpunim për qëllim hakmarrjeje, si dhe, vetëm njëri prej tyre, për “prodhim dhe mbajtje pa leje të armëve luftarake dhe municionit”. Pas deklarimit të pafajësisë nga gjykata e shkallës së parë dhe lënies në fuqi të këtij vendimi nga gjykata e apelit, Gjykata e Lartë, mbi rekursin e prokurorit, e kishte kthyer çështjen për rigjykim, duke kërkuar analizë të plotë të provave, pa i dhënë asnjërës vlerë të paracaktuar. Në rigjykim, gjykata e apelit la sërish në fuqi pafajësinë. KPGJL vlerësoi se vendimi i apelit ishte i cenueshëm, pasi, ndonëse referonte parimet e prezumimit të pafajësisë dhe barrës së provës, nuk analizonte konkretisht provat dhe indiciet, veçmas dhe në lidhje me njëra-tjetrën, si dhe nuk u jepte përgjigje pretendimeve të prokurorisë. Në kuptim të nenit 152 të KPP, Kolegji theksoi se asnjë provë nuk ka vlerë të paracaktuar dhe se fakti penal mund të provohet edhe me indicie, kur ato janë të rëndësishme, të sakta dhe të përputhshme. Kolegji konstatoi se gjykata e apelit nuk kishte analizuar në thelb dëshminë e dëshmitares okulare, të dhënat mbi motivin e mundshëm të hakmarrjes dhe ato të përftuara nga përgjimet, duke qëndruar në një trajtim formal e sipërfaqësor. Po ashtu, vendimi nuk përmbushte standardin kushtetues dhe procedural të arsyetimit, pasi riprodhimi i akteve apo parimeve të përgjithshme nuk zëvendëson analizën konkrete, logjike dhe të kuptueshme të provave. Në lidhje me përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor në apel, Kolegji vlerësoi se gjykata e apelit, megjithëse kishte vendosur fillimisht përsëritjen e plotë të shqyrtimit gjyqësor, e kishte revokuar këtë vendim pa dhënë arsye, në kundërshtim me kërkesat e nenit 427/4 të KPP dhe pa trajtuar nevojën për marrjen e provave deklarative të kërkuara nga akuza. Për këto arsye, Kolegji Penal prishi vendimin e Gjykatës së Apelit Vlorë dhe e dërgoi çështjen për rishqyrtim në Gjykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm, me tjetër trup gjykues, duke kërkuar një vlerësim të plotë të provave dhe indicieve, si dhe një arsyetim të qartë dhe të mjaftueshëm mbi përgjegjësinë penale të të gjykuarve.
Maksima – Në rastin kur apelues është vetëm i pandehuri, gjykata nuk mund të caktojë një dënim më të rëndë dhe/ose, të zbatojë një masë sigurie më të rëndë, duke i dhënë pafajësisë një shkak më pak të favorshëm nga ai i vendimit të apeluar. Kur gjykata procedon me gjykim të shkurtuar, nuk mund të rëndojë pozitën e të pandehurit, duke i dhënë faktit penal një cilësim juridik më të rëndë nga cilësimi juridik i mëparshëm.
Fjalë kyçe – ndryshim i cilësimit juridik, ankim i të pandehurit, ndalimi i rëndimit të pozitës së të pandehurit, gjykim i shkurtuar.
Përmbledhja e vendimit - Në këtë çështje, rezulton se i gjykuari X është hetuar dhe proceduar penalisht për shkak se në bashkëpunim me shtetas të tjerë, ka marrë peng, shoqëruar dhe mbajtur për disa ditë shtetasit Y dhe Z. Gjykata e Shkallës së Parë për Krime të Rënda e ka deklaruar fajtor X për kryerjen e veprës penale "Rrëmbimi ose mbajtja peng e personit”, të kryer në bashkëpunim, të parashikuar nga nenet 109/1 dhe 25 të KP dhe të veprës penale "Prodhimi dhe mbajtja pa leje e armëve luftarake dhe municionit", të parashikuar nga neni 278/1, i KP, dhe në zbatim të nenit 406 të KPP për gjykimin e shkurtuar, e ka dënuar me 8 vjet burgim. Gjykata e apelit, e vënë në lëvizje vetëm me ankimin e kërkuesit, ka ndryshuar vendimin e mësipërm sa i takon cilësimit juridik të veprës dhe e ka dënuar kërkuesin përfundimisht me 8 vjet burgim. KPGJL ka vendosur lënien në fuqi të vendimit të gjykatës së apelit, me arsyetimin se pavarësisht se, ndryshe nga organi i akuzës, gjykata e apelit i ka dhënë faktit një cilësim juridik të ri, në dukje më të rëndë, ajo ka qenë shumë e kujdesshme në disponimin e saj për të mos rënduar pozitën e kërkuesit dhe ka lënë në fuqi masën e dënimit. Gjykata Kushtetuese, sa i takon çështjes, ka arritur në përfundimin se kur gjykata e apelit vihet në lëvizje vetëm mbi ankimin e individit, ajo nuk mund të ushtrojë diskrecion për të ndryshuar cilësimin juridik të veprës, duke rënduar pozitën e individit. Kolegji Penal, në rigjykim të çështjes arsyeton se gjykata e apelit nuk duhet të deklaronte fajësinë sipas cilësimit të ri juridik, siç është neni 109/3 i KP, duke rënduar situatën e të pandehurve, pasi një disponim i tillë bie në kundërshtim me kërkesat e nenit 425/3 të KPP.
Maksima – Gjykata e apelit, në rastet e ankimit të prokurorit kundër një vendimi pafajësie, nuk është e detyruar të përsërisë shqyrtimin gjyqësor në çdo rast, por vetëm kur ndryshimi i vendimit mbështetet në një rivlerësim të provave të gjalla. Ndryshimi i vendimit për shkaqe ligjore ose mbi bazën e provave dokumentare të administruara rregullisht nuk cenon nenin 427/4 të KPP dhe standardet e nenit 6 të KEDNJ.
Fjalë kyçe – ankim i prokurorit, vendim pafajësie, përsëritje e shqyrtimit gjyqësor, rivlerësim i provave të gjalla.
Përmbledhje – Në këtë çështje, u shqyrtua rekursi i paraqitur nga i gjykuari kundër vendimit të Gjykatës së Apelit Durrës, e cila kishte ndryshuar vendimin e pafajësisë së dhënë nga Gjykata e Rrethit Gjyqësor Elbasan dhe e kishte deklaruar atë fajtor për veprën penale të “prodhimit dhe shitjes së lëndëve narkotike”, në bashkëpunim, parashikuar nga neni 283/2 i KP, duke e dënuar me 7 vjet burgim. Kolegji konstatoi se gjykata e apelit kishte analizuar në mënyrë të detajuar dhe të arsyetuar provat e administruara në gjykim, duke arritur në përfundimin se vendimi i pafajësisë së shkallës së parë ishte i pabazuar në ligj dhe në prova. Në këtë kuadër, Gjykata e Lartë u ndal posaçërisht në interpretimin e nenit 427/4, i KPP, duke theksuar se ky rregull procedural nuk imponon automatikisht detyrimin për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor në apel në çdo rast ankimi ndaj një vendimi pafajësie. Sipas Kolegjit, përsëritja e shqyrtimit gjyqësor është e domosdoshme vetëm kur ndryshimi i vendimit mbështetet në një rivlerësim të drejtpërdrejtë të provave të gjalla, veçanërisht të dëshmive vendimtare për përcaktimin e fajësisë ose pafajësisë. Në rastin konkret, gjykata e apelit kishte bazuar vendimmarrjen e saj në një analizë tërësore të provave dokumentare, përgjimeve, deklarimeve të administruara ligjërisht dhe të dhënave objektive të fashikullit, të cilat ishin tashmë prova të formësuara në proces, pa qenë e nevojshme riçelja e shqyrtimit gjyqësor. Kolegji Penal vlerësoi se gjykata e apelit kishte respektuar standardin e provës “përtej çdo dyshimi të arsyeshëm”, duke argumentuar bindshëm se i pandehuri kishte konsumuar elementet objektivë dhe subjektivë të veprës penale në bashkëpunim, në formën e shitjes së lëndës narkotike. Për rrjedhojë, Gjykata e Lartë çmoi se nuk kishte shkelje të ligjit procedural penal dhe as të të drejtës për proces të rregullt ligjor, duke e gjetur rekursin të pabazuar. Në përfundim, Kolegji Penal vendosi lënien në fuqi të vendimit të Gjykatës së Apelit Durrës, duke konfirmuar dënimin e dhënë ndaj të gjykuarit.
Maksima – 1. Refuzimi i përsëritjes së shqyrtimit gjyqësor në apel dhe i marrjes së provave të reja, në kushtet kur pas revokimit të gjykimit të shkurtuar ngrihet një alibi që kërkon verifikim përmes provave objektive, përbën shkelje të nenit 427 të KPP dhe cenon parimet e kontradiktoritetit, barazisë së armëve dhe të procesit të rregullt ligjor.
2. Në rastet e vrasjes së konsumuar, sigurimi i kushteve dhe mjeteve materiale për kryerjen e saj, i parashikuar nga neni 80 i KP, përthithet nga figura e posaçme e vrasjes dhe nuk konkurron në mënyrë të pavarur me këtë të fundit.
Fjalë kyçe – refuzim i përsëritjes së shqyrtimit gjyqësor, ndryshim i cilësimit juridik, alibi, kontradiktoriteti, barazia e armëve, prova shkencore, vrasje me paramendim në bashkëpunim, sigurimi i kushteve për vrasje, përthithje e veprës, proces i rregullt ligjor.
Përmbledhje – Në këtë çështje, u shqyrtuan rekursi i prokurorisë dhe ai i paraqitur nga trashëgimtari i viktimës kundër vendimit të Gjykatës së Apelit Shkodër, e cila kishte lënë në fuqi vendimin e Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Shkodër, që kishte ndryshuar cilësimin juridik të akuzës ndaj të pandehurit X nga “Vrasje me paramendim në bashkëpunim” në “Sigurimi i kushteve dhe mjeteve materiale për të kryer vrasje”. Të pandehurit e tjerë ishin shpallur të pafajshëm, ndërsa Y ishte deklaruar fajtor për mbajtje pa leje municionesh. KPGJL vlerësoi se gjykata e apelit ka zbatuar gabim ligjin procedural penal, duke refuzuar në mënyrë arbitrare dhe të paarsyetuar kërkesën e prokurorit për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor dhe marrjen e provave të reja, në kundërshtim me nenin 427 të KPP. Pas revokimit të gjykimit të shkurtuar dhe ngritjes së alibisë nga i pandehuri X, lindte e drejta e akuzës për ta kundërshtuar atë me prova objektive, ndërsa refuzimi i këtyre kërkesave, me arsyetimin e afateve procedurale, cenoi kontradiktoritetin, barazinë e armëve dhe detyrimin për hetim të plotë të çështjes. Kolegji theksoi se neni 80 i KP kriminalizon fazën përgatitore të vrasjes, por në rastin e një vrasjeje të konsumuar kjo fazë përthithet nga figura e posaçme e vrasjes dhe nuk mund të konkurrojë me nenin 78 të KP. Për rrjedhojë, arsyetimi i gjykatave të faktit se i pandehuri X ishte “ndihmës rastësor i ndihmësit të ekzekutorit” u vlerësua si i pabazuar në ligj. Po ashtu, Kolegji vlerësoi se akuzat për “moskallëzim krimi” dhe “veprime që pengojnë zbulimin e së vërtetës” duhet të rivlerësohen në lidhje me rolin konkret të secilit të pandehur. Kundërrekursi i të pandehurve nuk u pranua, ndërsa për rekursin e trashëgimtarit të viktimës u konstatua mungesa e legjitimimit, por interesi i tyre u konsiderua i mbuluar nga rekursi i prokurorit. Në këto kushte, Kolegji prishi vendimin e Gjykatës së Apelit Shkodër dhe e dërgoi çështjen për rishqyrtim në Gjykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm, me tjetër trup gjykues, për një vlerësim të plotë dhe të argumentuar të provave dhe indicieve.
Maksima – Në gjykimin me ritin e shkurtuar, është e papranueshme paraqitja e akuzave të reja apo trajtimi i një fakti të ri penal. Rrjedhimisht, gjykata e apelit nuk mund të mbështesë prishjen e vendimit dhe kthimin e çështjes për rigjykim në referim të nenit 428/1/ç të KPP, mbi bazën e një ricilësimi më të rëndë të faktit apo të evidentimit të një vepre tjetër penale, veçanërisht kur apelues është vetëm i pandehuri, në respekt të parimit të mosrëndimit të pozitës së tij.
Fjalë kyçe – akuza të reja, cilësim i ndryshëm i faktit, kufijtë e shqyrtimit të çështjes, fakt i ri, ankim nga i pandehuri, rëndim i pozitës, gjykim i shkurtuar.
Përmbledhje – Në këtë çështje, rezulton se i pandehuri ishte deklaruar fajtor në gjykim të shkurtuar për korrupsion dhe ushtrim ndikimi të paligjshëm, duke u dënuar përfundimisht me 2 vite e 8 muaj burgim. Kundër këtij vendimi kishte ushtruar apel vetëm i pandehuri, ndërsa prokuroria nuk kishte ankimuar. Gjykata e Posaçme e Apelit, pa hyrë në shqyrtimin në themel, kishte prishur vendimin dhe kishte kthyer çështjen për rigjykim, duke arsyetuar se cilësimi juridik i faktit ishte i gabuar dhe se veprat duhej të trajtoheshin në kuadër të bashkëpunimit të veçantë në formën e “grupit të strukturuar kriminal”, si dhe duke evidentuar edhe një fakt të ri penal. KPGJL vlerëson se kjo qasje përbën interpretim të gabuar të ligjit procedural penal, pasi në kushtet e zhvillimit të gjykimit me ritin e shkurtuar mungon faza e shqyrtimit gjyqësor në kuptimin e marrjes së provave, çka përjashton mundësinë e paraqitjes së akuzave të reja apo të trajtimit të një fakti të ri penal sipas neneve 373 dhe 374 të KPP. Në këtë kontekst, çdo aktivizim i prokurorit për të modifikuar ose zgjeruar akuzën është proceduralisht i pamundur, dhe zgjidhja e vetme mbetet regjistrimi i një procedimi të ri penal. Njëkohësisht, Kolegji thekson se gjykata e apelit, në kushtet kur apelues është vetëm i pandehuri, nuk mund të orientojë procesin drejt një cilësimi juridik më të rëndë, as drejtpërdrejt dhe as përmes kthimit të çështjes për rigjykim, pasi kjo cenon parimin e mosrëndimit të pozitës së të pandehurit dhe kufijtë e shqyrtimit të çështjes në apel sipas nenit 425/3 të KPP. Për rrjedhojë, referimi i gjykatës së apelit në nenin 428/1/ç të KPP për të justifikuar prishjen e vendimit mbi bazën e pavlefshmërisë absolute, në lidhje me akuzat e reja apo ushtrimin e ndjekjes penale, rezulton i pabazuar, pasi nuk gjendemi në kushtet procedurale të aplikimit të këtyre dispozitave. Në këto rrethana, Kolegji arrin në përfundimin se vendimi i gjykatës së apelit është marrë në kundërshtim me rregullat procedurale që disiplinon gjykimin e shkurtuar dhe kufijtë e shqyrtimit në apel, duke çuar në prishjen e tij dhe kthimin e çështjes për rishqyrtim në të njëjtën gjykatë me tjetër trup gjykues.
VENDIME TË GJYKATËS SË KASACIONIT TË ITALISË QË LIDHEN ME PËRSËRITJEN E SHQYRTIMIT GJYQËSOR NË APEL
- Vendimi i Seksioneve të Bashkuara nr. 14426/2019
Maksima – Deklarimet e ekspertit dhe të konsulentit teknik, kur jepen gojarisht në gjykim, përbëjnë prova deklarative. Nëse ato janë vendimtare për pafajësinë në shkallë të parë, gjykata e apelit nuk mund të ndryshojë vendimin e pafajësisë mbi bazën e një vlerësimi të ndryshëm të tyre pa proceduar më parë me përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor. Ky detyrim nuk zbatohet kur prova e ekspertizës është fituar vetëm në formë të shkruar, pa u zhvilluar marrja në pyetje e ekspertit në seancë.
Fjalë kyçe – provë deklarative, deklarime të ekspertit, ndryshim i vendimit të pafajësisë, riadministrim provash në seancë publike, kontradiktoritet, proces i rregullt.
Përmbledhja e vendimit – Në këtë çështje u shqyrtua rekursi i të pandehurit kundër vendimit të Gjykatës së Apelit të Bolonjës, e cila, duke ndryshuar vendimin e pafajësisë të dhënë nga Gjykata e Reggio Emilia, e deklaroi fajtor për veprën e grabitjes. Gjykata e shkallës së parë, kishte arritur në përfundimin se elementi i përbërë nga përdorimi i telefonit celular dhe pamjet filmike të sistemit të vëzhgimit nuk mjaftonin për të provuar fajësinë përtej çdo dyshimi të arsyeshëm, duke theksuar se as konsulenti teknik i prokurorisë dhe as eksperti i caktuar nga gjykata nuk kishin arritur në një identifikim të sigurt të autorit. Në apel, gjykata vlerësoi ndryshe të njëjtin material provues dhe, duke i lidhur të dhënat e trafikut telefonik me praninë e të pandehurit në vendet dhe momentet kyçe të ngjarjes, si edhe me përputhshmërinë fizionomike të evidentuar nga vlerësimet teknike, arriti në përfundimin e fajësisë. Përpara Seksioneve të Bashkuara u paraqit çështja nëse deklarimet e ekspertit ose të konsulentit teknik duhen konsideruar prova deklarative dhe nëse, në rast ndryshimi të vendimit të pafajësisë mbi bazën e një vlerësimi të ndryshëm të tyre, gjykata e apelit ka detyrimin të procedojë me përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor. Gjykata arriti në përfundimin se deklarimi i ekspertit, kur jepet gojarisht në seancë dhe në kontradiktoritet mes palëve, përbën provë deklarative, pasi informacioni transmetohet në proces nëpërmjet gjuhës verbale dhe mund të jetë vendimtar për çështjen. I njëjti standard vlen edhe për deklarimet me gojë të konsulentit teknik. Megjithatë, gjykata theksoi se, kur raporti i ekspertit është administruar vetëm përmes leximit në gjykim, pa u marrë në pyetje eksperti dhe me pëlqimin e palëve, nuk lind detyrimi për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor në apel. Në këto raste, nuk ka një provë deklarative të dhënë gojarisht që të kërkojë riadministrim. Në çështjen konkrete, u vlerësua se gjykata e apelit nuk kishte një detyrim të tillë, edhe për faktin se vendimi i fajësisë mbështetej në mënyrë vendimtare në të dhënat e trafikut telefonik. Për rrjedhojë, rekursi u rrëzua.
- Vendimi nr. 3007/2021
Maksima - Gjykata e apelit, kur ndryshon një vendim pafajësie mbi bazën e një rivlerësimi të provave deklarative vendimtare, është e detyruar të riadministrojë drejtpërdrejt këto prova dhe të japë një arsyetim bindës, duke kundërshtuar në mënyrë specifike dhe të plotë arsyet thelbësore të vendimit të shkallës së parë. Në mungesë të këtyre kushteve, cenohet standardi i gjykimit përtej çdo dyshimi të arsyeshëm.
Fjalë kyçe – ndryshim i vendimit të pafajësisë në apel, rivlerësim i provave, detyrimi i arsyetimit, kontradiktoritet në proces.
Përmbledhje – Në këtë çështje, u shqyrtua rekursi i të pandehurit kundër vendimit të Gjykatës së Asizës së Apelit Milano, e cila kishte ndryshuar vendimin e pafajësisë të shkallës së parë dhe e kishte deklaruar fajtor për pjesëmarrje në një vrasje të trefishtë, si edhe për mbajtjen pa leje të një arme. Gjykata e Kasacionit vlerësoi se vendimi i apelit ishte marrë në kundërshtim me rregullat që ndryshojnë në apel një vendimi pafajësie, pasi gjykata e apelit kishte rivlerësuar në mënyrë vendimtare deklarimet e bashkëpjesëmarrësit X dhe të dëshmitarit Y, pa i marrë sërish drejtpërdrejt këto prova para trupit gjykues që vendosi deklarimin fajtor. Kolegji theksoi se detyrimi për ripërtëritjen e shqyrtimit gjyqësor në apel buron si nga jurisprudenca e GJEDNJ dhe e Gjykatës së Kasacionit, ashtu edhe nga neni 603, paragrafi 3-bis i Kodit të Procedurës Penale italiane. Ky detyrim ekziston sa herë që ndryshimi i vendimit të pafajësisë mbështetet në një interpretim të ndryshëm të provave deklarative vendimtare, jo vetëm kur vihet në diskutim besueshmëria subjektive e deklaruesit, por edhe kur ndryshon vlerësimi i përmbajtjes së deklarimeve të tij. Gjykata arriti në përfundimin se nuk mjaftonte fakti që një nga dëshmitarët ishte dëgjuar më parë nga një trup tjetër gjykues apeli në një fazë të mëparshme të procesit, pasi prova deklarative duhet të merret drejtpërdrejt nga po ai kolegj gjykues që do të ndryshojë vendimin e pafajësisë. Për këtë arsye, u konsiderua i drejtë shkaku i rekursit lidhur me mosripërtëritjen e provës për X dhe Y. Ndërkohë, për dëshmitarin Z dhe ekspertët balistikë, gjykata vlerësoi se nuk ekzistonin të njëjtat kushte vendimtare që të impononin domosdoshmërisht dëgjimin e tyre të ri. Krahas këtij konstatimi procedural, Gjykata e Kasacionit evidentoi edhe mangësi të rëndësishme në arsyetimin e vendimit të apelit. Ajo vlerësoi se gjykata e apelit nuk kishte përmbushur standardin e arsyetimit të vendimit, pasi nuk kishte kundërshtuar në mënyrë të plotë, logjike dhe bindëse arsyet kryesore mbi të cilat gjykata e shkallës së parë kishte vendosur pafajësinë. Në përfundim, Gjykata e Kasacionit prishi vendimin dhe ktheu çështjen për rishqyrtim në një tjetër seksion të Gjykatës së Asizës së Apelit Milano, duke urdhëruar ripërtëritjen e shqyrtimit gjyqësor përmes dëgjimit të drejtpërdrejtë të X dhe Y dhe duke kërkuar një arsyetim të plotë dhe në përputhje me standardet e ndryshimit të një vendimi pafajësie.
- Vendimi nr. 25124/2023
Maksima - Në përmbysjen e pafajësisë në apel, gjykata ka detyrimin të japë një arsyetim të përforcuar dhe të riadministrojë drejtpërdrejt vetëm provat deklarative vendimtare, kur kërkohet rivlerësimi i besueshmërisë së tyre. Ky detyrim shtrihet edhe ndaj deklarimeve të të pandehurit dhe, në rast konflikti midis burimeve deklarative, kërkon riadministrimin e të gjitha provave relevante.
Fjalë kyçe – ndryshim i vendimit të pafajësisë, administrim i provave deklarative vendimtare, rinovimi i shqyrtimit gjyqësor, kontradiktoritet në proces.
Përmbledhje - Në këtë çështje u shqyrtua rekursi ndaj vendimit të Gjykatës së Apelit të Caltanissetta, e cila kishte ndryshuar vendimin e pafajësisë të dhënë në shkallë të parë dhe kishte deklaruar fajësinë e të pandehurve për veprën penale të zhvatjes në marrëdhënie pune. Gjykata e Kasacionit vlerësoi se, në rastet e ndryshimit të vendimit të pafajësisë, gjykata e apelit është e detyruar të ndërtojë një arsyetim të përforcuar, duke rrëzuar në mënyrë specifike argumentet themelore të vendimit të shkallës së parë dhe duke justifikuar në mënyrë të plotë rivlerësimin e provave. Në lidhje me rinovimin e shqyrtimit gjyqësor, gjykata sqaroi se ky detyrim nuk ka karakter të përgjithshëm, por kufizohet në provat deklarative që janë vendimtare për konstatimin e përgjegjësisë dhe për të cilat kërkohet rivlerësimi i besueshmërisë të deklaruesve. Përkundrazi, kur përmbajtja e dëshmisë nuk kontestohet dhe kërkohet vetëm një interpretim i ndryshëm i kuadrit provues, rinovimi mbetet në diskrecionin e gjykatës së apelit. Në rastin konkret, u vlerësua si i ligjshëm mosrinovimi i dëshmisë së një personi të dëmtuar, pasi ajo nuk kishte karakter vendimtar. Ndryshe u çmua mosrinovimi i marrjes në pyetje të të pandehurve, deklarimet e të cilëve kishin rëndësi thelbësore për rindërtimin e marrëdhënies së punës dhe për zgjidhjen e konfliktit provues mbi ekzistencën e elementeve të zhvatjes. Gjykata theksoi se, kur ekziston konflikti midis burimeve deklarative që ndikojnë në mënyrë vendimtare në përcaktimin e faktit, gjykata e apelit është e detyruar të riadministrojë të gjitha këto burime, pa privilegjuar vetëm njërën prej tyre. Gjithashtu, u theksua se në procedurën e rigjykimit pas prishjes së vendimit të apelit që ka ndryshuar pafajësinë, është i domosdoshëm riadministrimi i provave deklarative vendimtare, edhe nëse ato janë marrë më parë në një fazë të mëparshme, duke qenë se këto prova duhet të administrohen drejtpërdrejt nga i njëjti gjyqtar që do të japë vendimin, në mënyrë që të sigurohet një vlerësim i plotë, përfshirë elementet joverbale të dëshmisë.
VENDIME TË GJEDNJ QË LIDHEN ME PËRSËRITJEN E SHQYRTIMIT GJYQËSOR NË APEL
Maksima – Dënimi në apel pas një pafajësie në shkallë të parë, mbi bazën e një rivlerësimi të provave faktike (veçanërisht të besueshmërisë së dëshmive), pa zhvillimin e një seance publike dhe pa dëgjuar personalisht të pandehurin, cenon të drejtën për proces të rregullt sipas nenit 6 §1 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Fjalë kyçe – ndryshim vendimi pafajësie, mungesë seance publike, rivlerësim i provave të njëjta, proces i rregullt.
Përmbledhje – Në këtë çështje u shqyrtua ankimi i paraqitur nga një shtetas spanjoll, për cenim të së drejtës për proces të rregullt, pasi ishte dënuar në apel nga gjykata provinciale, megjithëse ishte shpallur i pafajshëm në shkallë të parë, pa u zhvilluar një seancë publike ku ai të dëgjohej personalisht. Gjykata e shkallës së parë, pas zhvillimit të një seance publike dhe administrimit të provave, kishte arritur në përfundimin se provat, kryesisht deklarimet kontradiktore të një bashkëpandehuri, nuk ishin të mjaftueshme për të provuar fajësinë përtej çdo dyshimi të arsyeshëm. Po ashtu, ajo kishte shpallur të pavlefshme përgjimet telefonike për shkak të mungesës së kompetencës së gjyqtarit që i kishte autorizuar, duke i përjashtuar ato nga vlerësimi provues. Në apel, gjykata provinciale, pa zhvilluar seancë publike dhe pa dëgjuar personalisht të pandehurin, ndryshoi vendimin dhe e shpalli fajtor. Ajo u mbështet në të njëjtat deklarime të bashkëpandehurit të dhëna gjatë hetimit, duke u dhënë atyre një vlerë të ndryshme provuese dhe duke i konsideruar të besueshme, të mbështetura edhe nga elemente objektivë të vendit të ngjarjes. GJEDNJ vlerësoi se, ndonëse në parim mungesa e seancës publike në apel mund të justifikohet, kjo nuk vlen kur gjykata e apelit ushtron juridiksion të plotë mbi çështjen dhe rivlerëson çështje faktike thelbësore, siç është besueshmëria e dëshmive. Në këto rrethana, kërkohet që i pandehuri të dëgjohet personalisht dhe të ketë mundësi të kundërshtojë provat në mënyrë kontradiktore. Gjykata konstatoi se gjykata e apelit kishte ndryshuar vlerësimin e fakteve dhe kishte arritur në një përfundim të kundërt mbi fajësinë, pa zhvilluar një seancë publike dhe pa garantuar parimin e menjëhershmërisë. Kjo përbënte shkelje të nenit 6 §1 të Konventës. Ndërkohë, pretendimet lidhur me përdorimin e provave që rridhnin nga përgjimet u konsideruan të pabazuara, pasi dënimi nuk ishte mbështetur mbi to.
Maksima – Ndryshimi në apel i një vendimi pafajësie, i bazuar në një rivlerësim të besueshmërisë së dëshmitarëve, pa ridëgjimin e tyre të drejtpërdrejtë, cenon të drejtën për një proces të rregullt sipas nenit 6 § 1 të KEDNJ.
Fjalë kyçe – proces i rregullt, ndryshim i vendimit të pafajësisë, besueshmëria e provës, kontradiktoritet në proces.
Përmbledhje - Në këtë çështje, u shqyrtua rekursi i kërkuesit, i cili ishte shpallur i pafajshëm në shkallë të parë për akuzën e marrjes së ryshfetit, por ishte dënuar nga gjykata e apelit pas një rivlerësimi të provave të administruara në gjykimin fillestar. Gjykata e shkallës së parë, pas dëgjimit të drejtpërdrejtë të dëshmitarëve dhe analizës së provave, kishte arritur në përfundimin se deklarimet e dëshmitarëve të akuzës, përfshirë personin që pretendonte dhënien e ryshfetit dhe oficerët e policisë, nuk ishin të besueshme, duke evidentuar kundërthënie të shumta në dëshmitë e tyre dhe mungesë provash të sigurta mbi dijeninë e kërkuesit për ekzistencën e parave. Për këtë arsye, kishte dhënë vendim pafajësie. Në apel, gjykata kompetente, pa administruar sërish provat e dhëna me gojë dhe pa dëgjuar dëshmitarët, arriti në një përfundim të kundërt, duke i konsideruar këto deklarime të besueshme dhe të mjaftueshme për të provuar fajësinë e kërkuesit, duke e dënuar atë. GJEDNJ vlerësoi se çështja në apel kishte kërkuar një shqyrtim të plotë si në fakt ashtu edhe në ligj, përfshirë vlerësimin e besueshmërisë së dëshmitarëve, të cilët përbënin provën kryesore dhe vendimtare për fajësinë. Në këto rrethana, ndryshimi i vendimit të pafajësisë nuk mund të kryhej në mënyrë të drejtë pa një vlerësim të drejtpërdrejtë të provave me gojë, përmes dëgjimit personal të dëshmitarëve. Gjykata theksoi se vlerësimi i besueshmërisë së dëshmitarëve është një proces kompleks, që në parim kërkon kontakt të drejtpërdrejtë me ta dhe nuk mund të realizohet në mënyrë adekuate vetëm mbi bazën e leximit të deklarimeve të tyre të regjistruara në dosje. Në mungesë të arsyeve që do të justifikonin mosparaqitjen e dëshmitarëve dhe duke qenë se gjykata e apelit kishte bazuar dënimin pikërisht në një rivlerësim të këtyre dëshmive, Gjykata arriti në përfundimin se procedimi penal nuk kishte qenë i drejtë në tërësinë e tij. Për rrjedhojë, u konstatua shkelje e nenit 6 § 1 të Konventës.
Maksima – Kur gjykata e apelit prish një vendim pafajësie dhe deklaron fajësinë e të pandehurit mbi bazën e rivlerësimit të besueshmërisë së dëshmive vendimtare, ajo duhet, për shkak të kërkesave të procesit të rregullt, t’i dëgjojë drejtpërdrejt këta dëshmitarë; një dënim i tillë, i dhënë pa riadministrimin e provës deklarative, cenon nenin 6 § 1 të Konventës.
Fjalë kyçe – proces i rregullt ligjor, prishje e vendimit të pafajësisë, rivlerësim i provës deklarative, dëgjim i drejtpërdrejtë i dëshmitarëve, besueshmëria e dëshmisë, gjykim i drejtë.
Përmbledhje - Në këtë çështje, u shqyrtua ankimi i Giorgio Lorefice, i cili pretendonte se dënimi i tij nga gjykata e apelit kishte cenuar të drejtën për një proces të rregullt ligjor, pasi gjykata e apelit kishte ndryshuar vendimin e pafajësisë pa dëgjuar sërish dëshmitarët kryesorë të akuzës. Ankuesi ishte akuzuar për disa vepra penale, ndër to zhvatje dhe mbajtje të lëndëve shpërthyese. Akuza mbështetej kryesisht në deklarimet e dy dëshmitarëve, X dhe Y. Në shkallë të parë, gjykata e Sciacca-s, pasi kishte dëgjuar provat dhe dëshmitarët, e kishte shpallur të pafajshëm ankuesin. Ajo kishte arritur në përfundimin se deklarimet e X dhe Y ishin të pasakta, jologjike dhe kontradiktore, madje kishte urdhëruar edhe përcjelljen e akteve në prokurori për të vlerësuar mundësinë e ndjekjes penale për dëshmi të rreme. Më pas, gjykata e apelit e Palermos, duke rivlerësuar të njëjtat prova, arriti në përfundimin e kundërt. Ajo i konsideroi dëshmitarët X dhe Y si të besueshëm, i interpretoi mospërputhjet e tyre si të justifikuara dhe i vlerësoi deklarimet e tyre të mbështetura nga elemente të tjera të dosjes. Në bazë të kësaj rivlerësimi, gjykata e apelit e shpalli ankuesin fajtor dhe e dënoi. Megjithatë kjo gjykatë nuk urdhëroi ridëgjimin e dëshmitarëve në seancë.
Gjykata Evropiane theksoi se, kur një gjykatë apeli ka kompetencë të plotë për të shqyrtuar si faktet ashtu edhe të drejtën dhe synon të ndryshojë një pafajësi duke u mbështetur në një vlerësim të ri të besueshmërisë së dëshmitarëve, kërkesat e nenit 6 të Konventës imponojnë, në parim, dëgjimin e drejtpërdrejtë të këtyre dëshmitarëve. Sipas gjykatës, vlerësimi i besueshmërisë së një dëshmitari është një operacion kompleks që nuk mund të kryhet siç duhet vetëm mbi bazën e procesverbaleve të marra në shkallë të parë. Në rastin konkret, gjykata konstatoi se gjykata e apelit nuk ishte kufizuar në një interpretim thjesht juridik të çështjes, por kishte ndryshuar vlerësimin faktik të provave vendimtare, sidomos sa i përket besueshmërisë së dëshmitarëve X dhe Y. Pikërisht mbi këtë rivlerësim ajo kishte mbështetur deklarimin e fajësisë. Duke qenë se dëshmitarët nuk ishin ridëgjuar dhe nuk ekzistonte ndonjë pengesë objektive për këtë, gjykata çmoi se ankuesit i ishte mohuar një garanci thelbësore e gjykimit të drejtë. Për rrjedhojë, Gjykata Evropiane arriti në përfundimin se mosridëgjimi i dëshmitarëve para ndryshimit të vendimit të pafajësisë kishte cenuar drejtësinë e procedimit në tërësi dhe konstatoi shkelje të nenit 6 § 1 të Konventës.
Maksima – Gjykata e apelit që ndryshon një vendim pafajësie ose shpall për herë të parë fajësinë, duke rivlerësuar elementë faktikë vendimtarë (përfshirë elementin subjektiv), është e detyruar të sigurojë dëgjimin e drejtpërdrejtë të të pandehurit dhe, kur është e nevojshme, ridëgjimin e dëshmitarëve; përndryshe, cenohet neni 6 § 1 i KEDNJ.
Fjalë kyçe – proces i rregullt, ndryshim i vendimit të pafajësisë, besueshmëria e provës, kontradiktoritet në proces.
Përmbledhje - Në këtë çështje u shqyrtuan disa kërkesa që lidhen me ndryshimin në apel të vendimeve të shkallës së parë. Në një grup rastesh, të pandehurit ishin dënuar në shkallë të parë për mashtrim të rëndë dhe ishin shpallur të pafajshëm për organizim kriminal; në apel, gjykata jo vetëm që konfirmoi dënimin për mashtrim, por i shpalli për herë të parë fajtorë edhe për organizim kriminal. Në një rast tjetër, kërkuesja ishte shpallur e pafajshme në shkallë të parë për të gjitha akuzat, por u dënua në apel. Gjykata e apelit, megjithëse ushtronte juridiksion të plotë mbi çështjen si në fakt ashtu edhe në ligj, nuk procedoi me ridëgjimin e dëshmitarëve dhe as me marrjen në pyetje të të pandehurve, por u mbështet në një rivlerësim të provave ekzistuese. Ajo arriti në përfundime të reja, duke ndryshuar jo vetëm kualifikimin juridik të fakteve, por edhe duke vlerësuar për herë të parë elemente subjektivë, si qëllimi dhe dijenia e të pandehurve mbi paligjshmërinë e veprimeve të tyre. GJEDNJ theksoi se, kur gjykata e apelit ka kompetencë të plotë për të shqyrtuar çështjen në themel dhe vendos mbi fajësinë, ajo duhet të sigurojë një vlerësim të drejtpërdrejtë të provave që janë vendimtare për çështjen. Në veçanti, kur vendimmarrja përfshin vlerësimin e elementeve subjektivë të veprës penale, është e domosdoshme që të pandehurit të dëgjohen personalisht. Gjykata theksoi gjithashtu se mungesa e të pandehurve në seancën e apelit nuk përbën, në vetvete, heqje dorë nga e drejta për t’u dëgjuar, në mungesë të një heqjeje dorë të qartë dhe të shprehur. Autoritetet gjyqësore kanë detyrimin të marrin masa pozitive për të siguruar dëgjimin e të pandehurit, veçanërisht kur vendimi i apelit synon ndryshimin e vendimit të pafajësisë ose rëndimin e pozitës së tij. Në rastin e kërkueses së shpallur fillimisht e pafajshme, gjykata vlerësoi se ndryshimi i këtij vendimi ishte bazuar në një interpretim të ri të dëshmive të dëshmitarëve kryesorë, pa u bërë ridëgjimi i tyre dhe pa u marrë në pyetje vetë e pandehura, çka kishte kufizuar në mënyrë të ndjeshme të drejtat e mbrojtjes. Në përfundim, gjykata çmoi se duke marrë në konsideratë natyrën e çështjeve të shqyrtuara dhe rolin e gjykatës së apelit, mungesa e një vlerësimi të drejtpërdrejtë të provave dhe e dëgjimit të të pandehurve kishte cenuar drejtësinë e procesit në tërësinë e tij. Për rrjedhojë, u konstatua shkelje e nenit 6 § 1 të Konventës.
ABONOHU NË BULETININ INFORMATIV ELEKTRONIK
Abonohu në buletinin informativ elektronik, duke plotësuar formularin në linkun https://www.gjykataelarte.gov.al/sq/buletini dhe njihu me përmbajtjen e tyre në linkun https://www.gjykataelarte.gov.al/sq/lajme/buletini
NJIHU ME JURISPRUDENCËN NË JUDIX
Abonohu në JUDIX për t`u njohur me jurisprudencën e përzgjedhur të Gjykatës së Lartë, duke plotësuar të dhënat në linkun: https://judix.gjykataelarte.gov.al/
KONTAKTO
Tel: +355 4 2257304;
Fax: +355 (4) 228837;
Email: info@gjykataelarte.gov.al
Adresa postare: Rruga: "Ibrahim Rugova", nr. 20, 1001, Tiranë, Shqipëri.